फायरफक्स माहात्म्य

झण्डै चार वर्ष अगाडी जतिखेर वेब ब्राउजिङ्ग एप्लीकेशनको रुपमा माईक्रोसफ्ट निर्मित ईन्टेनेट एक्सप्लोररको दबदबा थियो त्यतीबेला मोजिल्ला फाईयफक्सको तिन दशमलव छ को परिमार्जित संस्करण प्रचलनमा थियो । अहिले फायरफक्सको आधिकारिक वेबसाईटमा एक्काईसौ संस्करण डाउनलोड गर्न सकिन्छ  ।  यति मात्र हैन  यस बिच फायरफक्सले सबभन्दा छोटोसमयमा सबभन्दा धेरै पटक डाउनलोड हुने सफ्टवेयरको किर्तिमान पनि कायम गर्यो  । यसका केही अद्यावधिक बिसेशताहरु बाट प्रभावित भएर  टेक पण्डीतहरुले ईन्टरनेट एक्स्पलोरर  फायरफक्स डाउनलोड गर्नेको लागी (मात्र) नभई नहुने ब्राउजर भने खिल्ली उडाई दिए । अहिले ईन्टरनेट एक्सप्लोरर ले पनि धेरै फड्को मारिसकेको छ तर पनि क्रस प्लेटफर्म कम्प्याबिलीटी (भिन्न भिन्न अपरेटिङ्ग सिस्ट्ममा उही गती र क्षमतामा चल्ने विषेशता) र नयाँ नयाँ वेब टेक्नोलोजी लाई आत्मसात गर्ने अलि पछी परे झै देखीन्छ  । फायरफक्स यि सबै घटनाक्रम पछ्याउदै अगी बढीरहेको छ । यसैले त चार वर्षमै यसको बिकासक्रम एक्काईसौ सस्करणमा पुगेको छ ।

---

कसरी गरीन्छ सफ्टवेयरको भर्सन नम्बरीङ्ग ।

यस बारे वीकीपेडीयामा हेर्नु भयो भने बिस्तृतमा पाउनु हुन्छ । तर संक्षेपमा भन्दा साधारणतया सफ्टवेयरको भर्सन नम्बर X.Y.Z लेखेर गरीन्छ । यहाँ X भन्नाले सफ्टवेयरमा मेजर चेन्ज भएको भन्ने बुझिन्छ भने X पछी आउने Y ले माईनर चेन्ज भन्ने बुझीन्छ । त्यस्तै Y पछी आउने Z ले चाही सफ्टवेयरमा भएका सानातिना बगफिक्स वा सफ्टवेयरको प्याच भर्सन भन्ने बुझीन्छ । उदारणको लागि Software Version 3.5.2 भनियो भने Software भन्ने प्रोग्राममा बनाए देखी ३ वटा मेजर चेन्ज भै सकेका छन । त्यसमा ३ वटा मेजर चेन्ज गरे पछी पनि त्यसमा सानातिना ५ वटा माईनर चेन्ज गरिएछ भन्ने बुझीन्छ । त्यस्तै Software Version 3.5.2 मा लाष्टको 2 ले चाँही त्यस प्याकेजको स्टेबल रिलीजको लागि (उदारणको रुपमा भन्नु पर्दा) दुई पटक प्याच भर्सन निकाली सकेछ भन्ने बुझीन्छ । सफ्टवेयरको भर्सन नम्बरिङ्ग गर्ने कतिपयको आ-आफ्नो तरिका पनि हुन्छ । उदारणको लागी युबुुन्तु (लिनक्स अपरेटिङ्ग सिस्टम) ले जुन महिनामा नयाँ भर्सन आउने त्यो महिनाको वर्ष र महिनालाई आधार मानेर गर्छ । जस्तो युबुन्तु १३.०४ भन्नाले सन २०१३ को अप्रिल महिनामा रिलीज भएको संस्करण भन्ने बुझीन्छ भने माईक्रोसफ्टले आफ्नो सफ्टवेयरको [major].[minor].[revision].[build] भन्ने आधारमा भर्सन नम्बरीङ्ग गर्छ । अर्थात सफ्टवेयर भर्सन नम्बरीङ्ग यसरी नै गर्नु पर्छ  हार्ड एण्ड फाष्ट रुल छैन । साधारणतय माथी उल्लेख गरे अनुसार गरिन्छ ।

---

गुगलका केही उपयोगी उत्पादनहरु

नेपाल टेलिकम लगायत नेपालको आईपी ठेगाना बाट चल्ने ईन्टरनेटबाट गुगलमा सर्च गर्दा (जसमा गुगलको डिफल्ट वेब एड्रेस गुगल डट कम डट एनपी हुने गर्दछ ) र गुगल डट कम मा सोझै सर्च गर्दा आउने नतिजाहरुलाई कहिले नियालेर हेर्नुभएको छ ? हेर्ने गर्नु भएको छैन भेन तपाईलाई भन्दीउँ - यस्तोमा समान नतिजा नआउन सक्छ । गुगलले सर्च गरीरहेको प्रयोगकर्ताको आईपी ठेगानालाई आधार मानेर सो क्षेत्रबाट प्रयोगकर्ताहरुले के कुरा खोजीरहेका छन वा सो क्षेत्र सँग सम्बन्धी कुन नतिजा उपयुक्ता हुन्छ भनि आफै बिश्लेशण गरेर नतिजा प्रकाशित गर्ने गर्दछ ।  यस्तोमा तपाइ यदी गुगलको कुनै एक साईटमा लगईन भएर सर्च गरी रहनु भएको छ भने तपाईले झन उत्कृष्ठ नतिजा प्राप्त गर्न सक्नु हुन्छ किनभने तपाईको बिगतको सर्चलाई आधार मानेर गुगलले तपाईको रोजाई पत्ता लगाई सकेको हुन्छ । 

सर्च ईन्जीन , इमेल, स्मार्टफोनको बजारमा कब्जा जमाईरहेको मोबाईल अपरेटिङ्ग सिस्टम एन्ड्रोईड आदी त्यस्ता केही गुगल उत्पादन हुन जसले प्रयोगकर्तोक मन बाँधेर राखेको छ । यसका अतिरिक्त गुगलका त्यस्ता केही विषेश उत्पादनहरु छन जसले प्रयोकर्तालाई उसको सोचाई भन्दा बाहीरको सुबिधा दिईरहेको छ । प्रयोगकर्ताले सोच्नु भन्दा पहिले गुगलके सोच्ने र प्रयोगकर्तालाई सोच्ने मौकै नदिई गुगलले आफ्ना उत्पादनमा बानी पार्नुको कारण यसमा कार्यरत उत्साही र रचनात्मक क्षमता भएका कर्मचारीहरु पनि हुन जसले निश्चीत एउटा तह पार गरे पछी आफूले गुगलमा काम गर्ने अवधीको बिस प्रतिशत समय आफ्नो रोजाईको रचनात्मक कार्य गर्न पाउछन जसको सञ्चालन र सम्बर्धन गुगलकै आफ्नो स्रोत साधनबाट हुने गर्दछन । गुगल मोडरेटर यसको एउटा नमुना हो ।  आउनुहोस ,  भारतियस समाचार पत्र टाईम्स अफ ईण्डीयाले समेत रचनात्मक र उम्दा उत्पादनको दर्जा दिएको केही गुगल उत्पादन बारे चर्चा गरौ ।

यस बर्षको आईटी बजार

यस बर्ष सुचना प्रबिधीको क्षेत्रमा केही उल्लेखनिय गतीबिधी देखा पर्नेछन । जसले प्रयोगकर्ताको प्रयोगबिधीलाई समेत दिशा निर्देश गर्नेछ । जस्तो कि प्रयोगकर्ताहरुले उही मुल्यमा बढी क्षमताका उपकरणहरु प्रयोग गर्न पाउनेछन भने केही बर्ष अगी हाईफाई र महङ्गा भनिएका उपकरणहरुको प्रयोग सर्वसुलभ हुनेछ । देशको बढ्दो लोडसेडिङ्ग आदीको कारणले कम्पयुटर र कम्पयुटर जन्य उपकरणमा प्रयोगकर्ताहरु संख्या उल्लेखनिय हिसाबले बढ्ला नै त भन्न सकिन्न तर धरानस्थीत अनलाईन कम्पयुटर्सका डाईरेक्टर प्रदिप दाहालका अनुसार यसले प्रयोगकर्ताको बढ्दो अनुपातमा खासै फरक पार्ने छैन ।

बजारमा उपलब्धताको आधारमा यस बर्ष प्रयोग बढ्ने अनुमान गरीएको मदरबोर्ड ले प्रयोगकर्तालाई केही राहत र समस्या सिर्जना गर्नेछ । स्याण्डीब्रिज र आइभी ब्रिज प्रविधीका भनीने यस किसीमका मदरबोर्डहरुमा ईन्धन खपत कम हुन्छ भने पर्फमेन्स गुणस्तरीय पाईन्छ । पुराना कम्प्युटरहरुमा मदरबोर्डहरुले काम गर्न छोडेमा वा केही समस्या सिर्जना भएर नयाँ मदरबोर्ड फेर्नु पर्ने भएमा यसले प्रयोगकर्ताको ढाड सेक्नेछ । किनभने यस किसिमको मदरबोर्डले अहिलेको प्रयोगमा रहेको मेमोरी सपोर्ट गरे पनि प्रोसेसर सपोर्ट गर्दैन । त्यसैले पुराना स्टक मोदरबोर्ड पाउन छोडेमा उपब्ध स्याण्डीब्रीज वा आईभीब्रीज मदरबोर्ड फेर्नु पर्ने अवश्थामा मदरबोर्ड मात्र हेन यस सँगै प्रयोससर पनि फेर्नु पर्छ ।

भिओआइपी कल

हाल प्रचलनमा रहेको ईन्टरनेटको माध्यम बाट सस्तोमा गरीने अन्तराष्ट्रीय कल देखी , स्काईप (Skype) , भाईबर (Viber) आदी मार्फत गरीने राष्ट्रीय तथा अन्ताराष्ट्रीय फोनलाई प्राविधिक रुपमा भिओआईपी (VoIP) फोन भनिन्छ । यस पद्दतिमा आई पी प्रोटोकल (IP Protocal) प्रयोग गरी ईन्टरनेटको माध्यमबाट आवाजलाई डाटा प्याकेटको रुपमा प्रवाह गर्ने गरीन्छ । साधरणतय यसको गुणस्तर मोबाईल वा पिएसटिएन (PSTN) ल्याण्डलाईन फोन जतीको राम्रो नहुन सक्छ तर यो कुरा ईन्टरनेट कनेक्सन तथा कुन प्रकारको भिओवाईपी (इन्टरनेट टेलिफोनी) पद्दती प्रयोग गरीएको छ त्यस कुरामा भर पर्ने गर्दछ । एनसेल, युटिएन, एनटिसी को नेटवर्क आदीबाट  एक्सेस कोड डायल गरी गरिने सस्तोमा गरीने अन्तराष्ट्रीय कल पनि ईन्टरनेट टेलीफोनी (Internet Telephoney) को उदारण हो । यो धेरै प्रकारको हुन सक्दछ। नेपालमा आगमन कल बाईपास गरी गरीने ईन्टनेट टेलीफोनी लाई अबैध घोषणा गरीएको छ। 

म्यानेज्ड गेटवेको प्रयोग गरी आईपी भ्यवाईस डाटालाई पिएसटिएन डाटा र पिएसटिएन डाटा लाई आईपी डाटामा परिवर्तन गरी एक ठाँउ बाट अर्को ठाँउमा कुरा गर्न सकिने पद्दतीलाई भिओआपी एम (VoIP - M) भनिन्छ  । ईन्टनेट टेलीफोनी (Internet Telephoney) भनेको चाही ईन्टरनेट प्रोटोकलको प्रयोग गरी त्यसै मार्फत भ्वाई डाटा (Voice Data) आदान प्रदान गरी गरीने पद्दती हो । ईन्टरनेट टेलीफोनीमा साधारतय डाटालाई पिएसटीएन वा मोबाईल नेटवर्कमा डाटा ड्रप गर्न दिईदैन । पिएसटिएन फोन वा भिओआईपी एम पद्दतीको तुलनामा ईन्टरनेट टेलिफोनी पद्दतीबाट कुरा गर्दा आवज उ बिघ्न राम्रो सुनिदैन तर पनि मुल्यको कारणले प्रयोगकर्ताहरुले यसलाई रुचाएका छन ।

इन्टरनेट आक्रमण

हामी कहाँ खासै द्रुत र स्थीर गतीको ईन्टरनेट नहुने हुनाले त्यसको गती घटबढ हुनु चर्चाको बिषय हुदैन तर विश्व इन्टरनेट जगतमा यो हप्ता इन्टरनेटको गती घट्यो भनेर कोलाहल मचियो । खासमा संसारभर सुचना प्रविधीको क्षेत्रमा काम गरी रहेका शक्तीहरुलाई झस्काउने गरीको यो आक्रमण केही वेबसाईट बिषेशलाई लक्ष्यीत गरी सुचना चोर्ने अभिप्रायले प्रेरित भएर गरीएको थिएन । यसलाई बेलैमा नियन्त्रणमा लिने प्रयास नगरीएको वा आक्रमणकारीहरुले आफ्नो योजना मुताविक आक्रमण गर्न सफल भएका भए वर्तमान ईन्टरनेट सञ्चालन प्रणालीको मेरुदण्ड भाँचिने सक्ने ईन्टरनेट सुरक्षा बिज्ञहरुको ठम्याई छ । कतिपय विश्लेशकहरुले यस आक्रमणलाई वर्तमान ईन्टरनेट संरचना प्रणाली तहस नहस पार्ने अभिप्रायले गरीएको भन्दा पनि आक्रमणकारीहरुले आफ्नो फरक मत प्रश्तुत गरेर यसै क्षेत्रमा लागेकाहरु शक्तीहरु माझ उपस्थीती दर्साउनको लागी गरेका थिए भनेका छन ।

घटना किन भयो ? :
यो घटनाको मुख्य सुत्राधार भनेको स्पामहस भनिने एक बेलायती कम्पनी हो ।  यसले ईन्टरनेटमा हुने गरेका अबान्छीत भनिने गतीबिधीलाई निगरानी तथा प्रतिरोध गर्ने कार्यक्रम संचालन गरीरहेको छ । यस कम्पनीको रवैया प्रति ईन्टरनेट स्वतन्त्र र स्वच्छन्द हुनु पर्छ सोच भएका एक्टीभिष्टहरु शुरुवात देखिनै खुसी थिएनन । यसै बिच स्पामहसले इन्टरनेट प्रदायक कम्पनी (Internet Service Provider) हरुले विभिन्न खालका आतंककारी गतिविधिलाई प्रोत्साहन गरी रहेको, सामाजिक संरचनामा खलल पुग्ने गरी  ईन्टरनेटमा अश्लील गतिविधिलाई बढावा दिएको र ह्याकर (Hacker) समूहलाई मलजल गरिरहेको आरोप लगायर नियन्त्रणको प्रयास गरी रहेको थियो । यसै घटनाको पृष्ठभुमी यस किसीमको आक्रमण भएको हो ।